🌹 जिवती पूजन: श्रावण शुक्रवारचे मंगलमय व्रत 🌹
श्रावण महिना म्हणजे सणांचा आणि व्रतांचा राजा! या पवित्र महिन्यातील प्रत्येक दिवसाला विशेष महत्त्व आहे, पण शुक्रवार हा देवीच्या उपासनेसाठी अत्यंत खास मानला जातो. श्रावणातील शुक्रवारी ‘जिवती पूजन’ करण्याची परंपरा अनेक घराण्यांमध्ये कुळाचार किंवा कुलधर्म म्हणून श्रद्धेने पाळली जाते. हे व्रत विशेषतः मुलांच्या रक्षणासाठी आणि त्यांच्या दीर्घायुष्यासाठी केले जाते.
चला, या मंगलमय व्रताची विधी आणि महत्त्व जाणून घेऊया.
जिवती म्हणजे काय?
‘जिवती’ ही एक देवी आहे, जी संततीची रक्षणकर्ती मानली जाते. श्रावण महिन्याच्या सुरुवातीलाच जिवतीचा कागद (चित्र) देव्हाऱ्याजवळ भिंतीवर लावला जातो. या चित्रात देवी जिवतीसह नरसिंह, कालियामर्दन करणारा श्रीकृष्ण आणि बाळाला दूध पाजणारी आई असे शुभ आणि पालकत्वाचे प्रतीक असलेले चित्र असते.
पूजेची तयारी आणि विधी
श्रावणातील चारही शुक्रवारी जिवतीची पूजा केली जाते. या दिवशी कुलदेवी आणि लक्ष्मीची आराधनाही केली जाते.
पूजेचे साहित्य:
- जिवतीचा कागद
- फुले, आघाडा, दुर्वा
- कापसाचे गेजवस्त्र (२१ मण्यांचे)
- गंध, हळद-कुंकू, अक्षता
- पुरणाचे दिवे
- विडा, सुपारी, फळे
- दूध-साखर, चणे-फुटाणे (नैवेद्यासाठी)
पूजेची पद्धत:
- स्थापना: श्रावण महिन्याच्या सुरुवातीलाच, सोयीच्या दिवशी (उदा. मंगळवार, शुक्रवार) जिवतीचा कागद देव्हाऱ्याजवळ भिंतीवर लावावा.
- पूजा: शुक्रवारी सकाळी, फुले, आघाडा आणि दुर्वा यांची एकत्र माळ करून देवीला अर्पण करावी. हळद-कुंकू लावलेले २१ मण्यांचे कापसाचे गेजवस्त्र, गंध, हळद-कुंकू आणि अक्षता वाहून मनोभावे पूजा करावी.
- आरती: पुरणाचे ५, ७ किंवा ९ दिवे तयार करून त्याने लक्ष्मीमातेची आणि जिवतीची आरती करावी.
- नैवेद्य: विड्याच्या पानावर सुपारी आणि फळ ठेवून दूध-साखरेचा आणि चणे-फुटाण्याचा नैवेद्य दाखवावा.
'सवाष्ण' घालण्याची परंपरा
श्रावणी शुक्रवारी सुवासिनींना घरी बोलावून त्यांचा सत्कार करण्याची प्रथा आहे, ज्याला ‘सवाष्ण करणे’ म्हणतात.
- एखाद्या शुक्रवारी पुरणपोळीचा स्वयंपाक करून सुवासिनीला जेवायला बोलवावे.
- तिच्या ताटाभोवती रांगोळी काढावी आणि पानापुढे विडा-दक्षिणा ठेवून नमस्कार करावा.
- जेवणानंतर तिची खणा-नारळाने ओटी भरावी आणि हळदी-कुंकू, फुले, पाने-सुपारी देऊन तिचा सन्मान करावा.
मुलांसाठी खास नैवेद्य आणि औक्षण
हे व्रत मुलांच्या कल्याणासाठी असल्याने, या दिवशी त्यांच्यासाठी विशेष पदार्थ बनवले जातात.
- आरत्या किंवा मुरण्या: मुलांना वाण म्हणून ‘आरत्या’ किंवा ‘मुरण्या’ दिल्या जातात.
- आरत्या: कणकेत गूळ आणि तुपाचे मोहन घालून तळलेल्या कुरकुरीत पुऱ्या.
- मुरण्या: पिकलेल्या केळ्यात रवा, गूळ आणि खोबरे घालून तळलेले छोटे गोळे.
- मुलांचे औक्षण: जिवतीची आरती झाल्यावर घरातील लहान मुलांना पाटावर बसवून त्यांचे औक्षण करावे. निरांजनात ५ तेलवाती (फुलवाती नसाव्यात) लावून ओवाळावे.
- आईची प्रार्थना: औक्षण करताना आपल्या मुलांच्या कल्याणासाठी आणि दीर्घायुष्यासाठी देवीकडे प्रार्थना करावी.
- परगावी असलेल्या मुलांसाठी: जर मुले परगावी असतील, तर चारी दिशांना औक्षण करून अक्षता टाकाव्यात. असे केल्याने परगावी असलेल्या मुलांचे औक्षण केल्याचे पुण्य मिळते.
स्वयंपाकाचा बेत
या दिवशीचा स्वयंपाक सात्विक आणि समृद्ध असतो.
- मुख्य पदार्थ: मुठीचे पुरण किंवा पुरणपोळी.
- इतर पदार्थ: वरण-भात-तूप, लिंबू, भाजी, खीर, चटणी, कोशिंबीर, तळण (पापड/भजी), वाटली डाळ आणि आमटी.
जिवती पूजन हे केवळ एक व्रत नाही, तर आईच्या आपल्या मुलांप्रति असलेल्या निस्सीम प्रेमाचे आणि वात्सल्याचे प्रतीक आहे. या व्रताच्या माध्यमातून देवीच्या रूपात ती आपल्या मुलांचे रक्षण करते आणि त्यांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी प्रार्थना करते. 🙏💕

Book the Best Guruji, Pandit and Marathi Bhatji for Your Rituals in Dombivli, Thane, Mumbai, Pune, and Nashik.
गुरुजींसाठी खालील फॉर्म भरा
