🕉️ भगवान शिवशंकरांची १२ ज्योतिर्लिंगे: एक दिव्य प्रवास 🕉️

१. सोमनाथ, गुजरात

हे पृथ्वीतलावरील सर्वात पहिले ज्योतिर्लिंग मानले जाते. सौराष्ट्र (गुजरात) येथे स्थित या ज्योतिर्लिंगाची स्थापना स्वतः चंद्रदेवाने (सोम) केली होती. दक्ष प्रजापतीच्या शापातून मुक्त होण्यासाठी चंद्राने येथे तप केले होते.

२. मल्लिकार्जुन, आंध्र प्रदेश

आंध्र प्रदेशात कृष्णा नदीच्या काठावर, श्रीशैल पर्वतावर हे ज्योतिर्लिंग आहे. या स्थानाचे महत्त्व कैलास पर्वताइतकेच मानले जाते. याच्या दर्शनाने सर्व पापांतून मुक्ती मिळते.

३. महाकालेश्वर, मध्य प्रदेश

उज्जैन (मध्य प्रदेश) येथे स्थित हे एकमेव दक्षिणमुखी ज्योतिर्लिंग आहे. येथील ‘भस्मारती’ जगप्रसिद्ध आहे. महाकालेश्वराची पूजा विशेषतः आयुष्य वाढवण्यासाठी आणि अकाली मृत्यूचे संकट टाळण्यासाठी केली जाते.

४. ओंकारेश्वर, मध्य प्रदेश

इंदौर (मध्य प्रदेश) जवळ नर्मदा नदीच्या काठी हे ज्योतिर्लिंग आहे. येथे नदीच्या प्रवाहामुळे पर्वताला ‘ॐ’ (ओंकार) आकार प्राप्त होतो, म्हणूनच याला ‘ओंकारेश्वर’ म्हणतात. ‘ॐ’ हा शब्द ब्रह्माच्या मुखातून उत्पन्न झाल्याने अत्यंत पवित्र मानला जातो.

५. केदारनाथ, उत्तराखंड

हिमालयाच्या कुशीत, उत्तराखंडमध्ये वसलेले हे ज्योतिर्लिंग भगवान शंकराला अत्यंत प्रिय आहे. स्कंद पुराण आणि शिव पुराणात याचे वर्णन असून, कैलासाइतकेच महत्त्व या क्षेत्राला दिले गेले आहे.

६. भीमाशंकर, महाराष्ट्र

पुणे जिल्ह्यात सह्याद्रीच्या पर्वतरांगांमध्ये हे ज्योतिर्लिंग आहे. याला ‘मोटेश्वर महादेव’ या नावानेही ओळखले जाते. अशी मान्यता आहे की, सूर्योदयानंतर याचे दर्शन घेणाऱ्या भक्ताची सात जन्मांची पापे नष्ट होतात.

७. काशी विश्वनाथ, उत्तर प्रदेश

वाराणसी (काशी) येथे स्थित हे ज्योतिर्लिंग अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. अशी श्रद्धा आहे की, प्रलयकाळातही हे स्थान नष्ट होणार नाही. भगवान शिव स्वतः आपल्या त्रिशूळावर या नगरीचे रक्षण करतील.

८. त्र्यंबकेश्वर, महाराष्ट्र

नाशिक जिल्ह्यात गोदावरी नदीच्या उगमस्थानाजवळ, ब्रह्मगिरी पर्वताच्या पायथ्याशी हे ज्योतिर्लिंग आहे. याची विशेषता म्हणजे, येथे एकाच लिंगात ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश या तिन्ही देवतांचे वास्तव्य आहे.

९. वैद्यनाथ, झारखंड

हे नववे ज्योतिर्लिंग ‘वैद्यनाथ धाम’ म्हणून ओळखले जाते. हे स्थान झारखंडमधील देवघर येथे आहे. येथे भगवान शंकर वैद्य (डॉक्टर) रूपात आपल्या भक्तांचे दुःख दूर करतात, अशी श्रद्धा आहे.

१०. नागेश्वर, गुजरात

द्वारकापुरी (गुजरात) जवळ स्थित हे ज्योतिर्लिंग नागांचे ईश्वर ‘नागेश्वर’ म्हणून ओळखले जाते. श्रद्धा आणि विश्वासाने याचे दर्शन घेतल्यास सर्व मनोकामना पूर्ण होतात.

११. रामेश्वरम्, तमिळनाडू

तमिळनाडूमध्ये स्थित हे ज्योतिर्लिंग केवळ ज्योतिर्लिंगच नाही, तर चार धामांपैकी एक आहे. या ज्योतिर्लिंगाची स्थापना स्वतः प्रभू श्रीरामांनी केली होती, म्हणूनच याला ‘रामेश्वर’ (रामाचे ईश्वर) असे नाव मिळाले.

१२. घृष्णेश्वर, महाराष्ट्र

महाराष्ट्रातील संभाजीनगर (औरंगाबाद) जवळ, जगप्रसिद्ध वेरूळ लेण्यांच्या सान्निध्यात हे शेवटचे ज्योतिर्लिंग आहे. याला ‘घुश्मेश्वर’ असेही म्हटले जाते.

।। हर हर महादेव ।।