तुळसी विवाह
धार्मिक ग्रंथांनुसार, या दिवशी तुळशीचा विवाह भगवान विष्णूशी झाल्याने तुळशीला ‘वृंदा’ हे नाव मिळाले. हा विवाह सोहळा घरातील सुख-शांती, समृद्धी आणि विवाहेच्छुकांना योग्य जोडीदार मिळण्यासाठी अत्यंत शुभ मानला जातो.
तुळसी विवाहाची तयारी आणि विधी:
विवाहाच्या पूर्वदिवशी तुलसीवृंदावन स्वच्छ करून सारवून सुशोभित केले जाते. वृंदावनात ऊस, झेंडूची फुले आणि दिव्यांची आरास केली जाते. तुळशीच्या मुळात चिंचा, आवळे ठेवण्याची प्रथा आहे. काही लोक सकाळी तर काही सायंकाळी तुळसी विवाह करतात.
विधीचा क्रम:
- व्रत तयारी: विवाहापूर्वी तीन महिने आधीपासून तुळशीला नियमित पाणी घालून ती टवटवीत ठेवतात.
- मंडप आणि प्रतिष्ठापना: प्रबोधिनी किंवा भीष्मपंचक किंवा ज्योति:शास्त्रोक्त मुहूर्तावर तोरण बांधून, मंडप उभारला जातो.
- गणपति-मातृकापूजन, नांदी श्राद्ध व पुण्याहवाचन: शुभ कार्याची सुरुवात आणि पूर्वजांचा आशीर्वाद घेण्यासाठी हे विधी केले जातात.
- देवतांचे आवाहन: टवटवीत तुळशीसह सोन्याची लक्ष्मी-नारायणाची मूर्ती (किंवा शाळीग्राम) व चांदीची तुळस चांगल्या आसनावर (पूर्वाभिमुख) प्रतिष्ठित करतात.
- वर पूजन व कन्यादान: यजमान सपत्नीक उत्तराभिमुख बसून ‘तुलसीविवाह विधी’ नुसार ‘वर’ पूजन (भगवान विष्णूचे पूजन) आणि ‘तुळस’ हिचे कन्यादान करतात.
- हवन आणि सप्तपदी: कुशकण्डीहवन व सप्तपदी करून वस्त्रालंकार दान केले जातात.
- ब्राह्मण भोजन व व्रताची सांगता: यथाशक्ती ब्राह्मणांना भोजन घालून मग स्वतः जेवण करतात. तुळसीविवाह समाप्तीनंतर चातुर्मासात घेतलेल्या सर्व व्रतांची सांगता होते आणि वर्ज्य केलेले पदार्थ ब्राह्मणांना दान देऊन स्वतः सेवन करतात.
त्रिरात्र तुळसी व्रत - व्रत आणि विधी:
कार्तिक शुद्ध नवमीपासून तीन दिवस हे विशेष व्रत केले जाते. या व्रतामध्ये लक्ष्मीनारायणाच्या सुवर्णमूर्तीची तुळशीखाली पूजा केली जाते.
हा विधी विष्णुहोम, विष्णुश्राद्ध आणि दांपत्य पूजेसह केला जातो. द्वादशीला या व्रताची सांगता होते.
फायदे:
त्रिरात्र तुळसी व्रत केल्याने संतती, संपत्ती आणि स्वर्गप्राप्ती होते अशी श्रद्धा आहे. हे व्रत घरातील समृद्धी आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी अत्यंत प्रभावी मानले जाते.
निष्कर्ष:
तुळसी विवाह आणि त्रिरात्र तुळसी व्रत हे दोन्ही विधी भारतीय संस्कृतीतील निसर्गप्रेम, धार्मिक श्रद्धा आणि शुभ कार्यांच्या महत्त्वाला अधोरेखित करतात. हे सण केवळ धार्मिक उत्सव नसून, ते कौटुंबिक ऐक्य, संस्कृतीचे जतन आणि आध्यात्मिक वाढीला प्रोत्साहन देतात. तुळशीच्या पावित्र्यातून मिळणारी सकारात्मक ऊर्जा आणि विष्णूकृपा आपल्या जीवनात सुख, समृद्धी आणि शांती घेऊन येते अशी दृढ श्रद्धा आहे.
Book the Best Guruji, Pandit and Marathi Bhatji for Your Rituals in Dombivli, Thane, Mumbai, Pune, and Nashik.
गुरुजींसाठी खालील फॉर्म भरा